Đình Hoa Xá, Minh Ngự lâu cổ kính đang được tu bổ
Tả
Thanh Oai, ấp Hoa Xá là một vùng đất có bề dày lịch sử. Hoa Xá còn có tên gọi
là làng Tó. Đình Hoa Xá và Minh Ngự lâu-(nghĩa là Lầu ngự sáng- thuộc thôn Tả
Thanh Oai, xã Đại Thanh , Hà Nội, tức xã Tả Thanh Oai, huyện Thanh Trì cũ.
Đình và Minh Ngự lâu thờ Lê Hoàn cùng Đô Hồ phu nhân -tức cô gái làng Tó, hoặc bà chúa Hến).
Lê Hoàn làm quan tới chức Thập đạo tướng quân. Khi quân Tống sang xâm lược nước ta năm 981, Lê Hoàn đem quân chống giặc, chiến thắng trở về, lên ngôi, tức vua Lê Đại Hành, thay nhà Đinh, trị vì 24 năm. Ông có nhiều công lao trong việc bảo vệ nền độc lập dân tộc và xây dựng đất nước cuối thế kỷ X, đầu thế kỷ XI.
Khi chinh chiến qua vùng Nhuệ Giang, nhiều người theo ông đi đánh giặc và vận chuyển quân lương. Chính cô Đô Hồ, sau này dân gian gọi là bà chúa Hến đã đóng thuyền, góp lương thực và sáng tạo ra thứ lương khô là chè lam, giúp quân Lê Hoàn chiến thắng giặc.
Phá tan giặc Tống, Lê Hoàn trở lại làng Tó, ban cho Đô Hồ làm quý phi, dân làng lấy làm vinh dự lắm. Vua lại cấp ruộng đất, tiền của để lập cung điện ở nơi vườn cũ, gọi là “Đô Hồ phi cung”. Sau khi vua và bà quý phi qua đời, dân làng lập đình thờ tại nơi ở của bà, dựng lầu Minh Ngự, nhà cung phi thành miếu điện để thờ hai người có công với nước, với làng.
Đình Hoa Xá và Minh Ngự lâu toạ lạc trên một khu đất rộng, bên tả ngạn sông Nhuệ. Đình quay hướng nam, kiến trúc bề thế, có nhiều cây muỗm cổ thụ rợp mát bốn mùa. Đình có 4 mái, lợp ngói mũi hài, 4 góc đao cong. Trong đình có cửa võng, nhang án, khám thờ, kiệu rước, được chạm thủng, chạm lộng, chạm bong các hình rồng lá mang dấu ấn nghệ thuật thế kỷ XVII, XVIII. Đình còn bảo lưu được đôi hạc thờ, tượng bà Đô Hồ, ngựa đá thời Lê, bia đá, thần phả, sắc phong... là những tác phẩm có giá trị lịch sử và nghệ thuật.
Minh Ngự lâu-miếu bà chúa Hến- ở quê hương của bà Đô Hồ. Nơi này vào ngày rằm tháng giêng âm lịch, nhân dân làm lễ hội, thì tối 14 tượng và ngai của ông bà rước về Minh Ngự lâu. Sau khi tắm rửa, ở lại một đêm, tới sáng hôm rằm thì rước trở về đình.
Di tích đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật năm 1994./.
Hiện Đình Hoa Xác đang được nhà nước đầu tư tu bổ tôn tạo lại
từ thsng 6/2026. Dự kiến hoàn thành trước tết nguyên đán 2027
Theo Hà Nội Danh thắng và Di tích tập 1
